Ośrodek Hodowli Żubrów i Edukacji Leśnej Jankowice

Kilkanaście kilometrów od Pszczyny, w niewielkiej miejscowości Jankowice, funkcjonuje miejsce, które łączy ochronę przyrody z edukacją w sposób naprawdę przemyślany. Ośrodek Hodowli Żubrów i Edukacji Leśnej powstał w 2006 roku przy rezerwacie przyrody „Żubrowisko” na powierzchni 16 hektarów, a jego sercem jest zagroda hodowlana dla żubrów linii pszczyńskiej. To jedyne miejsce w okolicy, gdzie można zobaczyć te potężne zwierzęta z bliska, bez zakłócania ich naturalnego trybu życia.

Odwiedzając ośrodek, warto mieć świadomość jednej rzeczy – nie ma gwarancji, że żubry będą widoczne, najlepiej przyjechać rano, gdy stado zwykle pojawia się przy paśniku dobrze widocznym z altany. Później w ciągu dnia zwierzęta mogą zagłębić się w las.

Najstarsza hodowla żubrów na świecie

Pszczyńska hodowla żubrów to najstarsza na świecie – w 1865 roku książę Jan Henryk XI Hochberg sprowadził 4 żubry z Białowieży do Lasów Murckowskich, by rok później wypuścić je w Puszczy Pszczyńskiej. Hodowla miała charakter półwolny z niekontrolowaną reprodukcją i zimowym dokarmianiem, a żubry penetrowały ponad 11 000 hektarów lasów między Jankowicami i Cielmicami.

Historia nabrała dramatycznego tempa w XX wieku. Gdy w 1919 roku żubry żyjące na wolności wyginęły, para pszczyńskich żubrów odegrała kluczową rolę w restytucji gatunku i uratowaniu go przed całkowitym wymarciem. To właśnie dzięki pszczyńskiej linii hodowlanej gatunek przetrwał najtrudniejsze lata.

Po II wojnie światowej system hodowli zmienił się całkowicie. Żubry w Jankowicach hodowane są obecnie w systemie zamkniętym, według określonego planu genetyczno-hodowlanego i dokarmiane przez cały rok.

Co zobaczyć w zagrodzie pokazowej

Rezerwat przyrody „Żubrowisko” w Jankowicach utworzony został w 1996 roku w celu ochrony populacji żubra. Jest rezerwatem częściowym o powierzchni około 745 hektarów, na którego terenie znajduje się stado około 40 osobników. Sam rezerwat nie jest dostępny dla zwiedzających – to zamknięta przestrzeń, gdzie żubry żyją bez kontaktu z ludźmi.

Na terenie ośrodka znajduje się budynek dydaktyczny mieszczący salę konferencyjną i bibliotekę, a także wiata widokowa, z której można oglądać łąkę i stanowiska karmowe żubrów. Przy pastwisku stoi wiata, z której można podziwiać zwierzęta nawet przy niepogodzie i pozwala też odpocząć i urządzić piknik rodzinny.

Na terenie zagrody stoi stara leśniczówka, w której została urządzona sala multimedialna – miejsce świetnie nadaje się na zorganizowanie prelekcji dla przybywających wycieczek ze szkół. Trzeba jednak wcześniej zarezerwować salę.

Ścieżka edukacyjna wokół zagrody

Wokół zagrody przebiega ścieżka dydaktyczna „W krainie pszczyńskiego żubra” z 16 tablicami tematycznymi oraz małą architekturą. To około dwukilometrowa trasa prowadząca przez las, która łączy edukację z przyjemnym spacerem w otoczeniu przyrody.

Ścieżka jest zróżnicowana – fragmentami utwardzona i wygodna, fragmentami bardziej dzika, typowo leśna. Po drodze można natknąć się na drewniane mostki, miejsca do odpoczynku i tablice edukacyjne opowiadające o życiu żubrów i lokalnej przyrodzie. W lesie znajduje się również drugi paśnik, gdzie także można spotkać zwierzęta.

Największe szanse na zobaczenie żubrów są w godzinach porannych, gdy stado przychodzi do paśnika widocznego z altany widokowej. Później w ciągu dnia zwierzęta często udają się głębiej w las.

Dlaczego rezerwat jest zamknięty

Rezerwat jest ogrodzony i nie jest udostępniany zwiedzającym przede wszystkim ze względów weterynaryjnych – współczesna populacja żubra odrodzona z niewielu osobników jest „słaba” pod względem genetycznym, co wiąże się z łatwą zapadalnością na choroby. To właśnie dlatego kontakt z ludźmi jest ograniczony do minimum.

Zagroda pokazowa powstała jako kompromis – pozwala obserwować żubry bez niepokojenia ich i bez ryzyka dla zdrowia stada. To rozwiązanie sprawdza się zarówno dla zwiedzających, jak i dla samych zwierząt.

Dla kogo jest ten ośrodek

Miejsce świetnie sprawdzi się dla rodzin z dziećmi – obserwacja potężnych żubrów robi wrażenie na młodszych, a ścieżka edukacyjna nie jest zbyt wymagająca. Spacer zajmuje około godziny, więc nawet mniejsze dzieci dadzą radę przejść całą trasę.

Ośrodek odwiedza też wiele grup szkolnych – leśniczówka z salą multimedialną umożliwia przeprowadzenie lekcji w terenie. Grupy zorganizowane mogą wcześniej umówić się na zajęcia edukacyjne prowadzone przez pracowników nadleśnictwa.

Miłośnicy przyrody docenią możliwość zobaczenia zwierząt w warunkach zbliżonych do naturalnych. To nie zoo – żubry mają ogromną przestrzeń i żyją według własnego rytmu. Czasem trzeba poczekać, czasem przyjść drugi raz, ale właśnie to sprawia, że obserwacja ma inny wymiar.

Godziny otwarcia i informacje praktyczne

W miesiącach maj-wrzesień ośrodek jest otwarty dla turystów indywidualnych od wtorku do piątku w godzinach 10:00-17:00, w soboty i niedziele w godzinach 10:00-20:00. W pozostałych miesiącach od wtorku do piątku w godzinach 10:00-16:00, w soboty i niedziele w godzinach 10:00-17:00 (do zmierzchu). Grupy zorganizowane mogą umówić się na zwiedzanie po wcześniejszym uzgodnieniu od wtorku do soboty między 9:00 a 16:00.

Ośrodek znajduje się przy ulicy Żubrów 151 w Jankowicach. Z Pszczyny to około 15 minut jazdy samochodem w kierunku Tychów. Parking znajduje się bezpośrednio przy wejściu do ośrodku.

Na zwiedzanie warto przeznaczyć około godziny – tyle zajmuje spacer ścieżką edukacyjną z obserwacją zwierząt. Jeśli żubry akurat są widoczne i chce się posiedzieć w altanie, można zostać dłużej. Warto zabrać lornetkę – zwierzęta czasem trzymają się w większej odległości od wiaty.

Kontakt: tel. 32 211-54-06 lub 539-987-171. Więcej informacji na stronie Nadleśnictwa Kobiór.

Jankowice to dobry punkt wyjścia do zwiedzania okolicy – w promieniu kilkunastu kilometrów znajdują się Pszczyna z zamkiem i parkiem, Tychy z browarem oraz liczne szlaki rowerowe i piesze po Puszczy Pszczyńskiej.