Kościół Farny Racibórz

Kościół Farny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny to najstarsza świątynia w Raciborzu i jeden z niewielu przykładów wczesnego gotyku śląskiego, który przetrwał do naszych czasów. Stoi przy południowym narożu Rynku, przy ulicy Mickiewicza, i trudno go nie zauważyć – potężna gotycka bryła dominuje nad centrum miasta. Wnętrze kryje prawdziwe skarby: barokowy ołtarz, który zapiera dech, gwiaździste sklepienia i tajemnicze krypty, w których prawdopodobnie spoczywają członkowie książęcej rodziny raciborskiej.

Historia kościoła farnego w Raciborzu

Pierwszą świątynię wzniesiono tu już w 1205 roku za rządów księcia Mieszka I Plątonogiego. Budowniczymi byli osadnicy z Niderlandów – Flamandczycy i Walonowie, którzy w tym czasie przybywali na Górny Śląsk. Pierwotny kościół spłonął w 1300 roku, ale szybko go odbudowano. Z tego właśnie okresu pochodzi obecna gotycka bryła z charakterystycznymi gwiaździstymi sklepieniami.

W 1416 roku książę Jan II Żelazny przeniósł tu z zamku kapitułę kolegiacką, co podniosło rangę świątyni. Przez niemal cztery wieki, aż do sekularyzacji w 1810 roku, kościół pełnił funkcję kolegiaty. W kolejnych stuleciach był wielokrotnie przebudowywany, ale zachował swój gotycki charakter.

II wojna światowa nie oszczędziła raciborskiej fary. Podobnie jak większość miasta, kościół został poważnie zniszczony i spalony przez wojska radzieckie. Odbudowa po wojnie przywróciła mu dawny blask, choć nie wszystkie elementy wyposażenia udało się odtworzyć. Przykładem są stalle w prezbiterium – oryginalne z 1654 roku, bogato rzeźbione na wzór krakowskich stalli z kościoła Mariackiego, zostały zastąpione znacznie skromniejszymi.

Co zobaczyć w kościele farnym

Główną ozdobą wnętrza jest barokowy ołtarz główny wykonany w latach 1656-1660 przez Salomona Steinhofa. To monumentalne dzieło z dwoma cennymi obrazami: Koronacją Najświętszej Maryi Panny z połowy XVII wieku oraz Wniebowzięciem NMP z 1890 roku autorstwa Jana Bochenka. W niszach między kolumnami stoją rzeźby świętych: Jana Chrzciciela, Jadwigi, Jana Ewangelisty, Elżbiety, Wacława, Sebastiana, Rocha i Floriana. W zwieńczeniu ołtarza umieszczono figurkę św. Marcelego.

Warto poświęcić chwilę na podziwianie gwiaździstych sklepień we wschodniej części nawy głównej i w prezbiterium. To właśnie te elementy najlepiej pokazują cechy wczesnego śląskiego gotyku – stylu, który zachował się w niewielu miejscach na Górnym Śląsku.

Od zachodu do nawy przylega XV-wieczna Kaplica Polska. Jej nazwa to świadectwo dawnych napięć między polsko- a niemieckojęzyczną społecznością Raciborza. W kaplicy znajduje się tablica z piaskowca upamiętniająca najtragiczniejszy w dziejach miasta pożar z 1574 roku – ciekawa pamiątka lokalnej historii.

W lewej nawie bocznej można zobaczyć nagrobek tumbowy prałata Marcina Jerzego Korrigera z 1715 roku oraz tablicę epitafijną prepozyta opolskiego i miejscowego proboszcza Andrzeja Floriana Scodoniusa, który zmarł w 1660 roku. Od południa do prezbiterium przylega dawny kapitularz ze skarbcem.

Kult świątobliwej Eufemii

Kościół Farny jest szczególnym miejscem kultu świątobliwej Eufemii, zwanej przez lud Ofką i nazywanej błogosławioną. Urodziła się około 1299 roku jako córka księcia raciborskiego Przemysła i księżniczki czerskiej Anny z Mazowsza. W 1313 roku wstąpiła do założonego przez ojca klasztoru dominikanek w Raciborzu.

Dwukrotnie sprawowała urząd przeoryszy i zasłynęła jako fundatorka klasztoru, dbając o jego byt materialny. W testamencie przekazała wszystkie dobra na własność raciborskich mniszek. Przyczyniła się też do budowy kościoła Św. Ducha. Zmarła w opinii świętości 17 stycznia 1359 roku. W XIX wieku jej szczątki uroczyście przeniesiono do kościoła farnego, który od tego momentu stał się centrum jej kultu.

Tajemnice kościoła farnego

Kościół posiada cztery krypty, które nigdy nie zostały dokładnie zbadane. Prawdopodobnie spoczywają w nich członkowie raciborskiej rodziny książęcej, ale brak szczegółowych badań archeologicznych sprawia, że pozostaje to w sferze przypuszczeń.

Ta tajemnica dodaje miejscu dodatkowego uroku. Spacerując po wnętrzu można się zastanawiać, jakie sekrety kryją się pod posadzką tej średniowiecznej świątyni.

Dla kogo jest ta atrakcja

Kościół Farny to miejsce dla każdego, kto interesuje się architekturą sakralną, historią średniowieczną lub po prostu szuka spokojnego miejsca w centrum miasta. Miłośnicy gotyku docenią unikalne cechy wczesnego śląskiego stylu, które zachowały się w niewielu miejscach. Osoby zainteresowane sztuką barokową będą zachwycone ołtarzem głównym.

Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – opowieść o świątobliwej Ofce, książniczce, która została zakonnicą, może być ciekawym punktem wyjścia do rozmowy o historii. Sama wielkość świątyni robi wrażenie na odwiedzających w każdym wieku.

Dla mieszkańców Raciborza to wciąż żywa parafia licząca około 9000 wiernych, więc odwiedzając kościół warto pamiętać o szacunku dla modlących się osób.

Informacje praktyczne

Kościół znajduje się w samym centrum Raciborza, przy ulicy Adama Mickiewicza, u zbiegu z ulicą Nową i miejskim rynkiem. Spacerując po centrum miasta nie sposób go nie zauważyć. Świątynia jest zawsze otwarta dla wiernych i turystów, co oznacza że można ją zwiedzić w dowolnym momencie – warto jednak unikać godzin mszy świętych, jeśli zależy nam na spokojnym zwiedzaniu.

Wstęp do kościoła jest bezpłatny. Na zwiedzenie wnętrza wystarczy około 20-30 minut, choć miłośnicy architektury i sztuki sakralnej mogą spędzić tu znacznie dłużej, przyglądając się detalom ołtarza, nagrobkom i sklepieniom.

Do Raciborza można dojechać samochodem – miasto leży przy drodze krajowej nr 45. Parkowanie w centrum jest płatne, ale w weekendy bywa łatwiej znaleźć miejsce. Raciborz ma również połączenia kolejowe i autobusowe z większymi miastami regionu. Z dworca kolejowego do kościoła to około 15 minut spacerem przez centrum miasta.

Warto połączyć wizytę w kościele farnym z wizytą w innych zabytkach Raciborza – niedaleko znajduje się zamek książęcy, ratusz na rynku czy kościół podominikański. Całe centrum starego miasta można obejść w ciągu kilku godzin.