Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej Górki Wielkie

W niewielkiej miejscowości Górki Wielkie, nieopodal Brennej, stoi skromny domek, w którym ostatnie lata życia spędziła Zofia Kossak-Szatkowska – pisarka, działaczka ruchu oporu, współtwórczyni Żegoty. To właśnie tutaj, w dawnym domu ogrodnika, powstało muzeum biograficzne poświęcone jej osobie. Miejsce to ma w sobie coś szczególnego – nie jest to typowa muzeum-mauzoleum, ale autentyczne wnętrze, w którym wciąż czuć obecność niezwykłej kobiety.

Historia tego miejsca jest dość smutna. Rodzinny dwór Kossaków, w którym Zofia spędziła młodość, spłonął w maju 1945 roku. Gdy pisarka wróciła z emigracji, zastała tylko zgliszcza. Zamieszkała więc w pobliskim domku ogrodnika, gdzie żyła i tworzyła od 1957 do swojej śmierci w 1968 roku.

Kim była Zofia Kossak-Szatkowska

Zanim wejdzie się do środka, warto wiedzieć, że to jedna z najważniejszych polskich pisarek XX wieku. Autorka „Krzyżowców”, „Pożogi”, „Dziedzictwa” czy uroczych „Kłopotów Kacperka góreckiego skrzata” pochodziła z artystycznego rodu – jej dziadkiem był słynny malarz Juliusz Kossak, stryjem Wojciech Kossak. Ale to nie tylko literatura – podczas II wojny światowej współzakładała Żegotę, organizację ratującą Żydów. Za swoją działalność trafiła do Auschwitz, potem do obozu w Pawiak.

Po wojnie wyemigrowała do Wielkiej Brytanii, ale w 1957 roku zdecydowała się wrócić. I właśnie wtedy zamieszkała w Górkach Wielkich, w tym małym domku, który dziś możemy zwiedzić.

Co zobaczysz w muzeum

Ekspozycja mieści się w czterech niewielkich pomieszczeniach, które oddają atmosferę pracy pisarskiej. Są tu meble przywiezione z emigracyjnego mieszkania w Wielkiej Brytanii, rękopisy, maszynopisy, bogata korespondencja. To właśnie listy stanowią szczególnie cenny zbiór – pozwalają prześledzić nie tylko recepcję twórczości Kossak, ale też sytuację społeczno-polityczną w latach 1957-1968.

Na ścianach wiszą obrazy – i to jakie. Prace Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego), Leona Wyczółkowskiego, a także rodzinne portrety autorstwa Juliusza i Wojciecha Kossaków. Niestety, część cennych eksponatów została skradziona w 1993 roku i do dziś pozostaje nieodnaleziona. To właśnie dlatego w muzeum obowiązuje zakaz fotografowania.

Zgromadzono tu również zdjęcia rodzinne, książki z prywatnej biblioteki pisarki i jej męża oraz różne osobiste przedmioty. Wszystko to razem tworzy intymny portret kobiety, która przeżyła wojnę, obóz koncentracyjny, emigrację, a mimo to nie przestała pisać.

Muzeum w Górkach Wielkich jest jedynym muzeum biograficznym poświęconym osobie z rodu Kossaków – rodziny, która wywarła ogromny wpływ na polską kulturę i sztukę.

Dwór Kossaków i park

Tuż przy muzeum znajduje się niewielki park, w którym warto się przejść. To tutaj stoją ruiny spalonego dworu – miejsca, w którym Zofia spędziła lata międzywojenne z rodzicami. Fundacja im. Zofii Kossak zadbała o to, by ruiny zostały ciekawie zagospodarowane. Dziś funkcjonuje tam Centrum Kultury i Sztuki, gdzie można zobaczyć wystawę zdjęć rodzinnych i kupić książki pisarki.

Park jest pełen słońca i ciszy – to miejsce zachęcające do spokojnego spaceru, zwłaszcza po zwiedzaniu muzeum. Stoi tam też tablica pamiątkowa poświęcona Zofii Kossak-Szatkowskiej.

Dla kogo to miejsce

Muzeum z pewnością zainteresuje miłośników literatury i historii XX wieku. Jeśli ktoś czytał „Krzyżowców” czy „Pożogę”, zobaczy, w jakich warunkach powstawały późniejsze utwory pisarki. To także dobry punkt na mapie dla osób interesujących się dziejami polskiego ruchu oporu – postać Zofii Kossak jest bowiem nierozerwalnie związana z historią Żegoty.

Dla dzieci może być mniej atrakcyjne, chyba że znają „Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata” albo są na tyle duże, by zainteresować się biografią pisarki. Muzeum jest kameralne, spokojne – nie ma tu multimediów ani interaktywnych atrakcji.

Warto łączyć wizytę z innymi atrakcjami okolicy – Górki Wielkie leżą w pobliżu Brennej i Wisły, więc można to miejsce wpisać w szerszy plan zwiedzania Beskidu Śląskiego.

Historia powstania muzeum

Muzeum powstało z inicjatywy Zygmunta Szatkowskiego, drugiego męża pisarki. Po jej śmierci w 1968 roku postanowił uporządkować zbiory i udostępnić je zwiedzającym. Początkowo robił to sam, jako pierwszy kustosz. W 1973 roku muzeum stało się oficjalnie oddziałem Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie.

Większość eksponatów to własność skarbu państwa, ale część stanowią depozyty powierzone przez rodzinę Zofii Kossak. To sprawia, że zwiedzanie ma bardzo osobisty charakter – nie oglądamy martwych artefaktów, ale rzeczy, które naprawdę należały do pisarki i jej najbliższych.

Zygmunt Szatkowski, major Wojska Polskiego i drugi mąż Zofii Kossak, osobiście porządkował zbiory i oprowadzał pierwszych gości po muzeum. Jego zaangażowanie sprawiło, że miejsce to przetrwało i funkcjonuje do dziś.

Praktyczne informacje – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Godziny otwarcia:

• wtorek, czwartek, sobota: 9:00-15:00
• środa: 9:00-16:00
• niedziela: 10:00-14:00
• poniedziałek i piątek: nieczynne

Ceny biletów:

• normalny: 5 zł
• ulgowy: 3 zł

Muzeum znajduje się przy ulicy Stary Dwór 2 w Górkach Wielkich (kod pocztowy 43-436). Można tam dojechać samochodem – jest parking. Z Cieszyna to około 20 km, z Wisły około 15 km. Dojazd komunikacją publiczną jest możliwy, ale wymaga sprawdzenia aktualnych rozkładów jazdy autobusów kursujących w okolicy Brennej.

Kontakt:
Telefon: 33 853 95 15
E-mail: [email protected]

Na zwiedzanie warto zarezerwować około godziny, może półtorej, jeśli chce się spokojnie przeczytać opisy i obejrzeć wszystkie eksponaty. Do tego dochodzi czas na spacer po parku i zobaczenie ruin dworu.

Nie każdy wie, że Górki Wielkie to miejsce, w którym historia spotyka się z literaturą w bardzo intymny sposób. To nie jest wielka, rozbudowana placówka, ale właśnie w tym tkwi jej urok. Autentyczne wnętrze, prawdziwe przedmioty, cisza i spokój – idealne warunki, by poczuć ducha epoki i zrozumieć, kim była Zofia Kossak-Szatkowska.